Showing posts with label पर्यटन. Show all posts
Showing posts with label पर्यटन. Show all posts

Tuesday, July 21, 2020

कोरोनाको सकारात्मक प्रभाव(कारोबार दैनिक श्रावण ७ २०७७)

गाडीहरू ज्यादै कम चलेकाले वातावरणको प्रदूषण अत्यन्त घटेको र मानव स्वास्थ्यमा राम्रो असर परेको तथ्य यो घरबन्दीको अर्को सकारात्मक पक्ष हो ।

कोरोनाले विगत ६ महिनादेखि संसारभरि आतंक फैलाएको छ । सवा करोड मानिस संसारका विभिन्न देशमा यसबाट संक्रमित भएका र झन्डै ६ लाख मरेका छन् । अझ यसबाट बढी आक्रान्त हुनेहरूमा अमेरिका, इटाली, स्पेन, बेलायतजस्ता विकसित देशहरू नै छन् । अझै पनि यो रोगका कीटाणुबारे वैज्ञानिकहरूले पूरा नबुझेको रहस्यमय स्वभावका नै देखिन्छन् । विश्व स्वास्थ्य संगठन स्वयम् नै बेलाबेलामा भ्रमित भएको अभिव्यक्ति दिने गर्छ, जस्तो ः कहिले यो कीटाणु हावाबाट सर्छ भन्छ, कहिले सर्दैन भन्छ, कहिले यो जनावरबाट सर्छ भन्छ, कहिले सर्दैन भन्छ ।
अहिले विश्वका झन्डै ५० जति औषधि विज्ञानका प्रयोगशालाहरूमा कोरोनाको खोपको परीक्षण धमाधम चल्दै छ । बेलायत, रूस, अमेरिका र चीनका वैज्ञानिकहरूले यसको खोपको परीक्षण अन्तिम स्तरमा पुगेको र चाँडै नै यसको औषधि बजारमा आउने चर्चाले विश्व समुदायमा यसको भय घटेको अनुभव भएको छ । अमेरिकाका प्रमुख सरुवा रोगका विशेषज्ञ डाक्टर फाउचीले पनि अक्टुबर या नोभेम्बरको अन्त्यसम्ममा यसको खोप बजारमा आउने अनुमान गरेका छन्, जसले आशा पलाएको छ ।

अरु सरुवा रोगको दाँजोमा कोरोनाको संक्रमण दर कम छ र मृत्युदर झनै कम छ । वोर्डोमिटरका अनुसार, विश्वका हाल संक्रमितमध्ये १ प्रतिशत मात्र चिन्ताजनक स्थितिमा छन् भने पुराना संक्रमितहरूमध्ये ७ प्रतिशतमात्र मरेका छन् । नेपालमा त अहिलेसम्ममा यसबाट ३९ जना मरेको देखिन्छ र त्यसमा पनि सबै कोरोनाले नै मरेको भन्ने पुष्टि हँुदैन । फेरि यो ६ महिनाको अवधिमा जति कोरोनाले नेपालमा मरेका छन् त्योभन्दा बढी जनता यो असार एक महिनाको बाढीपहिरोले नै मरेका छन् भने चैत ११ देखि जेठसम्ममा नै ११ सयले आत्महत्या गरेका छन् । तर, कोरोनाको त्रास बढी छ । व्यापार, व्यवसाय, उद्योग, कृषि सबै यसको निहुँमा चाउरिएका छन् ।
नेपालजस्तो देशमा कोरोनाको प्रभावले भयावह आर्थिक परिणाम ल्याउने चित्रण गरिने गरिएको छ । तर, यथार्थमा यसले राष्ट्रिय अर्थतन्त्रमा अनेक सकारात्मक प्रभावसमेत पारेको विभिन्न तथ्यांकहरूले देखाउँछ । नेपाल राष्ट्र बैंकले आर्थिक वर्ष २०७६-०७७ को ११ महिनाको तथ्याङ्क असार मसान्तमा सार्वजनिक गरेको छ, जसअनुसार यो अवधिमा शोधनान्तर स्थिति ३६ अर्ब ६१ करोडले बचत भएको देखिन्छ, जबकि अघिल्लो वर्षको सोही अवधिमा शोधनान्तर स्थिति ९० अर्ब ८३ करोड रुपैयाँले घाटामा रहेको थियो । यो सुखद परिणाम गत ४ महिनाको कोरोनाले ल्याएको बन्दीको परिणाम नै हो भन्न सकिन्छ । आव २०७६-७७ को ११ महिनामा देशको आयात ५.७ प्रतिशत घटेको र निर्यात १२.९ प्रतिशत बढेको छ । यो देशका लागि अत्यन्त सकारात्मक हो । बन्दीले सबैभन्दा बढी पेट्रोलियम पदार्थको मागमा कमी देखिएको छ । यसको बढ्दो आयातबाट नै व्यापारघाटा सधैं अकासिने गरेको थियो । राष्ट्र बैंकका अनुसार गत वर्षको ११ महिनाको तुलनामा यो वर्षको ११ महिनामा पेट्रोलियमको आयात १२ प्रतिशतले घटेको छ भने मोटरसाइकल र गाडी तथा यसका पार्टपुर्जाको आयातमा २४ प्रतिशतले गिरावट आएको छ । गाडीहरू ज्यादै कम चलेकाले वातावरणको प्रदूषण अत्यन्त घटेको र मानव स्वास्थ्यमा राम्रो असर परेको तथ्य यो घरबन्दीको अर्को सकारात्मक पक्ष हो ।
यही उचित समय हो सरकारलाई— साझा, मयूर, सुन्दरजस्ता सार्वजनिक यातायातका ठूला बस र विद्युतीय साधनलाई अझै प्रवद्र्धन गर्दै साना मिनी-माइक्रो बसजस्ता साधनलाई विस्थापित गर्दै जाने । त्यसैगरी अहिले प्रदूषणको प्रमुख कारण र देशको सम्पत्ति विदेश जाने प्रमुख खर्च देखिएको निजी सवारी साधनहरूको खरिदका लागि वार्षिक कोटा र बन्देज लगाउँदै निरुत्साहित गर्न सरकारका लागि उचित बेला हो । राष्ट्र बैंकको प्रतिवेदनअनुसार त जेठमा मूल्य वृद्धिदरसमेत घटेको देखाएको छ । २०६७ जेठमा उपभोक्ता मूल्य वृद्धिदर ४.५४ प्रतिशत छ, जो अघिल्लो वर्षको सोही महिनामा ६.१६ प्रतिशत थियो ।
अहिले थोरै भए पनि स्वदेशको तरकारी उत्पादन बढेको छ, किनकि केही महिना भारतले नै आफ्ना यातायातहरू सबै बन्द ग¥यो । यो वर्ष कृषिमा केही राम्रो उत्पादन हुने आशा गर्न सकिन्छ, जसको श्रेय कोरोनालाई पनि जान्छ । यो वर्ष अरू वर्षको दसैंतिहारमा समेत देश नफर्कने गाउँले नेपालीहरू ठूलो संख्यामा देश फर्के, मुख्य भारतबाट । र, त्यतिखेर गाउँमा अन्न रोप्ने बेला परेको थियो । यो वर्ष भाग्यवश वैशाखदेखि नै वर्षा हुन थालेको पनि थियो । यी सबैको परिणाम यो वर्षको अन्न उत्पादनमा वृद्धि देखिने निश्चित छ । तर, धेरैले सुझाव दिँदा पनि सरकारको बेवास्ताले यसरी गाउँ फर्किएका कृषकहरूलाई देशमा नै अड्याउने सुनौलो मौका भने देशले गुमायो । कृषिमा आर्थिक प्याकेज र सहुलियत ऋण दिने घोषणा गरेको भए विदेशमा पनि सास्ती नै खाएका भुक्तभोगीहरूमध्ये केही भए पनि देश फर्केका गाउँलेहरू गाउँमा नै बस्न सक्थे, कृषि उत्पादन बढाउँदै र देशको व्यापारघाटा घटाउँदै । तर, त्यति बेला सरकार मास्क र टेस्ट किटबाट कमाउनमा नै व्यस्त बन्यो, या त भारतले कहिल्यै नछोड्ने कालापानीको चुच्चे नक्सा कोरेर आत्मरति गर्नमा, या सरकारको कुर्सी टिकाउने छक्कापन्जामा ।
भारतीय केन्द्रीय बैंकको प्रतिवेदनले देखाउँछ, जति नेपालीले भारतबाट विप्रेषणको कमाइ भित्र्याउँछन्, त्यसको तीन गुना बढी विप्रेषण भारतीयहरूले नेपालबाट लग्छन् । गत वर्ष भारतबाट १ अर्ब डलरको विप्रेषण नेपाल आएको थियो भने ३ अर्ब डलर विप्रेषण नेपालबाट भारत गएको थियो । यसरी नेपाल भित्रिएको विप्रेषणको पनि ८०–८५ प्रतिशत आफ्नो देशमा खाने वस्तुको उब्जनी नहुने भएकाले भारत या अन्य देशबाट मगाउन बाहिरिने गर्छ । यो बुझ्दाबुझ्दै पनि देशका योजनाकार युवाहरूलाई रोजगारीका लागि विदेश पठाउन नै उद्यत देखिन्छन्, जुन आश्चर्यको विषय हो । यो बिदेसिने क्रमभंग गर्ने अवसर कोरोनाले दिएको थियो, जसलाई यसपल्ट पनि उपयोग गर्न चाहिएन ।
देशको अर्थतन्त्रमा रेमिट्यान्सको ठूलो महत्व मानिँदै आएको छ, यद्यपि यसको ठूलो हिस्सा खाद्यान्न र अन्य विलासिताका सामग्रीको आयातमा फेरि बिदेसिने गरेको त छँदैछ । धेरै बिदेसिएका नेपाली श्रमिक नेपाल फर्के । तर, समाचार हेर्दा थाहा हुन्छ, त्यसमा अधिकांश भारतबाट आउनेहरू थिए । मलेसिया, कुबेत र कतारजस्ता तेस्रो मुलुकहरूबाट अनेक कारणले नेपाली त्यति फर्केनन् । नेपालमा हवाई यातायात बन्द भएकाले, चार्टर गर्दा महँगो पर्ने हुनाले, देश फर्केपछि पनि दुई हप्ता महँगोमा क्वारेन्टाइनमा बस्नुपर्ने खबरले र यो अन्योलमा नै बितेको समयमा आफू काम गरिरहेको देशमा कोरोना घट्न थालेकाले फेरि मजदुरको आवश्यकता देखिएकाले उतै बसे । त्यसैले राष्ट्र बैंकको प्रतिवेदनमा यो ११ महिनामा गत वर्षको तुलनामा विप्रेषण झिनो अनुपात अर्थात् १.७ प्रतिशतले घटेको होइन, बढेर कुल विप्रेषित रकम ५.१९ अर्ब डलर भएको देखिन्छ ।
कोरोनाले सबैभन्दा बढी असर गरेको क्षेत्रका रूपमा पर्यटनलाई लिइन्छ, जुन सही हो । सन् २०२० लाई भ्रमण वर्ष घोषित गरिएकाले यस क्षेत्रमा लागेका उद्योगीहरूले आफ्नो लगानी र क्षमता बढाएका थिए । कैयौं नयाँ होटल, रिसोर्टसमेत बनेका थिए । ठूलो लगानी यहाँ भएको थियो । चिनियाँ पर्यटक नै मुख्य लक्षित गरिएकाले चिनियाँ मोडललाई समेत ल्याएर प्रचार गरिएको थियो । तर, दुर्भाग्यवश पहिलो कोरोनाको प्रकोप चीनबाटै सुरु भयो, अघिल्लो वर्षको डिसेम्बरबाट नै । फलस्वरूप हाम्रो पर्यटन क्षेत्रमा सबैभन्दा ठूलो असर प¥यो । हजारौंको रोजगारी गुम्यो । यो दुःखद मानवीय पक्ष हो । तर, समग्र अर्थतन्त्रमा पर्यटनको योगदान सधैं नगन्य हुने गरेको छ । गार्हस्थ्य उत्पादनमा पर्यटनको योगदान २.५ प्रतिशतभन्दा बढेको छैन । गत वर्ष यसको योगदान केवल १.५ प्रतिशत थियो । यसको अर्थ, सम्पूर्ण पर्यटन उद्योग धराशायी भएमा समेत देशको अर्थतन्त्रमा न्यून मात्र असर पर्छ ।

निचोड
कोरोनाले गर्दा भएको बन्दीले संसारका अन्य ठाउँमा जस्तै नेपाललाई पनि असर गरेको छ; तर हाम्रो देश ठूला उद्योग–व्यापारमा बाँचेको देश होइन । हामी विदेशमा कमाइएको विप्रेषण, विदेशी अनुदान र यताको सामान उता पठाउने गोरखधन्दा (पामआयल र भटमासको तेलजस्ता) मा मात्र बाँचेका हौं । यी प्रक्रियाहरूमा खासै ठूलो ह्रास कोरोना कालमा पनि आएको छैन । राष्ट्रिय अर्थतन्त्रमा ठूलो असर परेको छैन । बरु यो बेलामा धेरै विदेशी मुद्रा खर्च हुने पेट्रोलियममा ठूलो बचत भएको छ । गाडीको आयात, रक्सीको आयात र सुनको आयातमा बचत भएको छ । देशमा तरकारीको उत्पादन बढेको छ । केही घरेलु उत्पादनको निर्यात बढेको छ । यसलाई देश विकासको अवसर बनाएर कृषि उत्पादन बढाउनमा जोड दिने र महँगा गाडीजस्ता विलासी सामग्रीको आयातमा नियन्त्रणमुखी नीति अपनाएर आउँदा दिनमा सुखसँग बाँच्ने नीति हामीले लिनुपर्छ ।

Monday, February 4, 2019

कृषि विकास बैंक को बर्षिकानक मा प्रकाशित लेख : २०७५ (प्रिती फन्ट)

cy{tGqsf tLg vDafM s[lif, ko{6g / hnljB't

;Dj[l4 cr]n x/]ssf] d'vdf em'lG8Psf] zAb ag]sf] 5. k|b]z / s]G›df lht]sf ;a} k|ltlglwsf] Pp6} rfxgf ;'lgG5, cfˆgf] If]qdf ;Dj[l4 Nofpg] . t/ ;Dj[l4 Nofpg] s;l/, eGg] yf]/} n] dfq ;f]r]sf xf]nfg\ . ;Dj[l4sf] xfd|f] dfu{ cy{tGqsf tLg vDaf cyf{t s[lif, ko{6g / hnljB'tsf] ljsf; g} xf] .
b]zsf] cy{tGqsf] s'/fubf{ clxn]sf] l:ylt eofax b]lvG5 . /fi6« a}+sn] xfn} k|:t't u/]sf] k|lta]bg cg';f/ cfly{s jif{ @)&$÷&% sf] P3f/ dlxgfdf rfn' vftf 3f6f ?= @)( ca{ gf3]sf] 5, h'g s'n ufx{:Yo pTkfbgsf] & k|ltzt x'g cfpF5 / uPsf] P3f/ dlxgfdf Jofkf/ 3f6f ?= !)## ca{ gf3]sf] 5 h'g s'n ufx{:Yo pTkfbgsf] #$=$ k|ltzt x'g cfpF5 . oL s]lx g/fd|f ;+s]t x'g\ . of] eGbf eofax ;+s]t klxn] b]lvg} laWodfg lyP. elgG5 clxn] ;/sf/ ;+u nufgLof]Uo k};f 5}g s]jn sd{rf/Lsf] tnj—eQfsf] hf]xf] ug{;Dd k'U5 . :jod\ cy{dGqLn] :jLsf/ ug{' ePsf] 5 cfGtl/s /fh:jn] vr{ wfGg sl7g 5 -sf/f]af/ b}lgs dlª\;/ !(, @)&%_. /fh:j nufotsf cfˆgf >f]tsf] sdLn] ;/sf/ wdfwd cfGtl/s / afXo C0f p7fpFb} 5, a}b]lzs ;xof]u dfUb} 5 . /fi6« a}+ssf] csf]{ k|ltj]bg cg';f/ ut c;f/;Dddf ;/sf/n] emG8} ^ va{ (& ca{sf] C0f lnO;s]sf] 5 . of] C0fsf] lx;fa ubf{ s'n ufx{:y pTkfbgsf] emG8} @& k|ltztdf x'G5 eg] k|lt g]kfnLsf] lx;fadf emG8} @$ xhf/ x'g cfpF5 .
dfly k|:t't laa/0f n] klg b]lvG5 g]kfn clxn] cfly{s ?kn] Ps b'j{n /fi6« aGgk'u]sf] 5 . xfd|f] cfly{s b'/fj:yf b]lvG5 — ah]6 3f6f, e'QmfgL c;Gt'ng, Aofkf/ 3f6f,  d'›f:kmLlt, a]/f]huf/L, ljsf; ah]6sf] b'j{n l:ylt—h:tf cfly{s ;"rsf+sdf b]lvg] sdhf]/Lx?sf] rk]6f]df k/]/. oL ;a} cfly{s ;"rsfÍs clxn] 8/nfUbf] ;+u lalu|Psf 5g\ . ;fgf] ahf/, e"kl/j]li6t, cem ef/t kl/j]li6t / cfsf]{ l5d]sL rLg kl§ b'u{d lxdfnL e"uf]nn] xfdLnfO{ a}b]lzs j[li65fofFdf ws]n]sf] 5 . To;dfly, xfdL cfkm} leqsf sdhf]/Lx?n] lklN;Psf 5f} . cNklzIff, :jf:Yo ;]jfdf ;a}sf] kx'r gk'Ug, s[lif of pBf]u af/] k|fljlws 1fg sd x'g', af6f] 3f6f]sf] c;xhtfn] 7"nf] hg;+Vof ;/sf/L ;]jf / ahf/sf] kx'r af6 alGrt x'g' – h:tf bL3{sfnLg xfd|f ;d:ofx?n] xfdLnfO{ lkN;fPsf] 5 . cem, cr]n a9\b} uPsf] xfd|f] ljs/fn /f]u ag]sf] 5 – e|i6frf/, cg'zf;glxgtf / sfd 7u k|a[lQ . cy{ dGqfnosf] cfyL{s ;j]{If0f, tYof+s ljefusf] hLjg:t/ ;j]{If0f, /fi6« a}+ssf] cfly{s a'n]l6g, PlzofnL ljsf; a}+s / ljZj a}+sx?sf cfly{s k|lta]bgx?, 6«fG;kf/]G;L OG6/g];gnsf] e|i6frf/ af/]sf] ljZj k|lta]bg / o'Pgl8kL h:tf ;+:yfx? af6 k|sflzt x'g] dfgj ljsf; ;"rsfÍsx? df b]zsf] olx b'/fj:yfsf] lrq0f ul/Psf] b]lvG5 .
o; cfyL{s / ef}lts k"jf{wf/sf] l:ylt x]bf{ xfdL ljZjsf ul/a dWo]sf ul/jtd /fi6« xf}F . xfdL ul/j x'g'sf] k5f8L xfdL;+u k"+hL geP/ dfq xf]O{g gLltlgdf{tf Pjd g]lqTj ug]{ au{, slyt k|a'Wb au{ nufot xfdL ;a} cfd hgtfsf] ;f]r g} ul/a eP/ klg xf]. cy{zf:qdf k"+hL s]jn sfuhL gf]6, :j0f{ e08f/ cflb dfq 7flgGg, b]zsf] >dzlQm, k|fs[lts ;+;fwg cflb klg k"+hL x'g\ hf] of] b]zdf kof{Kt /fd|f] l:yltdf 5g\. xfd|f b]zsf o'jfn] hfkfg, sf]l/of, a]nfot cd]l/sf, vf8L, dn]l;ofdf ;Dj[l4 Nofpg /ut kl;gf aufPsf 5g\. oxfsf ptf uP/ /fd|f cg'zGwfg u/]/ ;Ddfg kfPsf 5g\. km];g l8hfOg/, cfO{6L k|fljlws, kfOn6, kqsf/, s[ifs, Aof+s/ – eP/ ;kmntfsf pbfx/0f ag]sf klg 5g\ . t/ b]zdf sfd gkfP/ x/]s lbg !% ;osf] ;+Vofdf o'jfx? ljb]lzg] jfWo 5g\ .
b}lgs @) ?k}of eGbf sd sdfpg]x?sf] hg;+Vof @% k|ltzt eGbf a9L ePsf] g]kfn, cfly{s lx;fjn] blIf0fk'j{sf /fi6«x?df ;a}eGbf ul/a / ljZjsf emG8} @)) b]zx? dWo] @#;f}+ :yfgsf] ul/a /fi6« eg]/ ljZja}+sn] eG5 . xfdL eGbf tn k/]sf clwsf+z ul/a /fi6«x? nfdf] ;do o'4sf] rk]6fdf k/]sf ckmuflg:yfg h:tf of clzIff, s'zf;g cflbsf s"rqmdf k/]sf clk|msfsf ;fgf /fi6«x? dfq 5g\. t/, lazfn k|fs[lts >f]t, h}ljs lalawtf, uf}/jzfnL O{ltxf; af]s]sf xfdL, /fhg}lts / ;fdflhs v'nfkg, cfw'lgstf / kl/jt{gsf] o'udf k|j]z u/]sf] ePklg ljZjsf cGo ljs;Lt /fi6«eGbf k5f}6] x'Fb} uPsf 5f}. lzIff, :jf:y, k|ljlwdf laut eGbfs]lx k|ult b]lvPklg t'ngfTds ?kdf cGo ljs;Lt /fi6«eGbf Hofb} tn kb}{uPsf 5f}.
b]zsf] xfnsf] l:ylt x]bf{ ;Dj[l4sf] pko'Qm / ;xh dfu{ s]jn tLg If]qdf b]lvG5 . klxnf] dfu{ xf] s[lifdf k|ljlwsf] k|of]u / Aoa;flos/0fsf] ;fy} l;FrfOsf nflu kfgLsf] pknAwtf, pGgt lap / cfw'lgs cf}hf/ . bf];|f] dfu{ xf], lxdfnnfO{ hf]ufpFb} ul/g] hnsf] cTolws ;b'kof]u, d'VotM dWo kxf8L If]qdf hnfzoo'Qm ljB't\ kl/of]hgfdf lgld{t hnfzosf] l;FrfOsf gx/x¿af6 dWo–kxf8L / t/fO{sf If]qsf] s[lifdf 6]jf / pTkflbt ljB'Taf6 jftfj/0fLo ljgfz /f]Sg] l8h]n, k]6«f]ndf cfwfl/t oftfoft / pBf]u k|ljlwsf] k|of]u . ;d[l4sf] t];|f] dfu{ xf], ko{6gsf] plrt k|jw{g / xf]d:6]sf] Aoa:yfkg .

s[lifsf] cfjZostfM k|ljlw / Joj;foLs/0f 
g]kfn s[lifk|wfg b]z xf], lsgsL clxn] klg b]zsf] &! k|lt;t hgtfsf] ;+nUgtf s[lifdf g} ePsf] b]lvG5 . ;g\ !(&! df of] ;+nUgtf ($ k|lt;t lyof], hf] $) aif{ kl5 @)!! sf] hgu0fgfdf &! k|lt;tdf em/]sf] b]lvG5 5. x'gt, s[lifdf dfG5]sf] ;+nUgtf 36\g' g} cljsfz xf]Og, s[lifaf6 u}/-s[lifdf ?kfGtl/t x'b}hfg' k|ult g} dflgG5. t/ xfd|f] b]zdf s[lifsf] nflu cfwf/ hlt ;lhnf] 5 Tolt pBf]u, Jofkf/ of ;]jfsf] nflu 5}g. s[lif xfd|f] wd{, ;+:s[lt, bz{g, ;flxTo, efiff, k|]d, qmflGt nufot hLagsf x/]s tTjdf ldln;s]sf] 5. pGgt s[lifaf/] ;fdfGo 1fg lbbf of s]lx k|flalws lzIff lb+bf k9n]v gu/]sf n]kfnLn] ;d]t /fd|/L a'‰g / pkof]u ug{ ;S5g lsgls pgLx?df k|fs[lts ?kdf s[lifaf/] s]lx k'j{1fg 5.  efUoaz xfdLnfO{ e"uf]n n] klg ;3fPsf] 5. lxdfn / t/fO{sf] h'g ef}uf]lns l:yltdf g]kfn 5 ToxfF ;+;f/sf] b'n{e xfjfkfgL / h}ljs lalawtf xfdLnfO{ k|fKt 5, hxfF ;}s0ff} k|sf/sf s[lif pkh ;Dea 5 hf] glhssf cGo l5d]sL b]zx?df ;Dej x'b}gg\. t;y{ s[lifdf yf]/} nufgL yKbf klg o; If]qsf] ljsf; x'g ;lhnf] / o;n] elaiosf] nflu 7'nf]  Ifdtf af]s]sf] b]vfk5{. t/ a:t'ut l:ylt olt cg's'n b]lvPklg s[lif If]q nuftf/ lalu|b} uPsf] tYof+sn] b]vfpF5.
xfn s'n ufx{:YopTkfbgsf] #% k|lt;t eGbf s]xLa9L s[lifaf6 g} k"lt{ x'G5. t/ ;fy ;fy}, tL; aif{ klxn] ;Dd rfdn ljb]zaf6 cfoft ug]{ g]kfnn] o; cfly{s aif{df em08} ( ca{sf] t rfdn dfq} cfoft u/]sf] 5. vfWBfGgdf xfd|f] k/lge{/tf x/]s aif{ olt a9\b} uPsf] 5 ls xl/of] t/sf/L g} g]kfnn] ut 5 dlxgfdf ? @ ca{ % s/f]8sf] ef/taf6 cfoft eof] hf] cl3Nnf] aif{sf] eGbf ^! k|lt;t n] a9L xf] / h;sf] pTkfbgIf]q ;a}eGbf a9]sf] -$!% a9]sf]_ of] s[lif k|lta]bgn] b]vfPsf] 5. cfly{s ;j]{If0f @)&% cg';f/, s[lifaf6 ufx{:Yo pTkfbgdf @( k|lt;tsf] of]ubfg k'u]sf] b]vfp5 eg] s[lif pTkfbgsf] j[l4b/ @=& k|lt;t. s[lifaf6 ufx{:Yo pTkfbgdf x'g] of]ubfg lg/Gt/ 36\b} uPsf] 5| kfr aif{ klxn] @)&) df of] of]ubfg  #$ k|lt;t lyof] / j[l4b/ $=( k|lt;t. o; ;j]{If0f cg';f/ xfd|f] Jofkf/3f6f !! va{ k'u]sf] 5 hf] utaif{ eGbf @!=@ k|lt;t n] a9]sf] xf]. o; 3f6fsf] k|d'v lhDd]jf/, vfbofGgsf] cfoft xf] hf] utaif{ xfdLn] sl/a !#) ca{sf] u/]sf] b]lvG5. o;sf] cy{ xf] xfd|f] pTkfbgsf] a[lWbb/ dfusf] a[lWbb/ eGbf cToGt Go"g 5.
cr]n ufpF3/df k'Ug] xf] eg] klxnf v]tL u/LPsf hldgx? afFem} a;]sf b[Zox? htftt} b]lvG5g\ / ;of} d'/L cGg kmNg] v]tx? lst afFem}, lst tLg afnL pAhg]df Ps afnL dfq nufPsf] eGg] ;'lgG5. s[lif dhb'/ gkfO{g], Hofnf Hofb} dxuf] ePsf], cfˆgf] kl/jf/sf] /]vb]vug]{ alnof dfG5] ljb]z of zx/ k;]sf, dn-lap lng ufx|f] ePsf], u'gf;f] g} of] s[lifsf] lg/fzhgs x'g'sf] sf/0fx'g\ eGg] htftt} ;'lgG5. v]tL ul/g] u|fdL0f e]ux?df dhb'/sf] sdL ePsf] / ToxfFsf :yfgLo o'jfx? zx/ of ljb]z knfog u/]sf] oyfy{ xf]. o; hgzlQmsf] knfog / ljk|]if0fsf] k};fn] s[lifdf ?rL 36\b} uPsf] klg ;To xf]. t/ of] o'jfzlQmsf] knfog / s[lifdf lg/fzfsf] Ps k|d'v sf/0f s[lif If]qdf ;/sf/sf] pbfl;gtf / cIfdtf klg xf]| pTkfbsTjdf sdL / w]/} ;do lbbf klg !@ dlxgf vfg gk'Ug' lg/fzfsf] k|d'v sf/0f xf]| s[lifu0fgf @)^* sf] k|lta]bg cg';f/ s[lifdf ;+nUg kl/jf/ dWo] ^) k|lt;tnfO{ cfˆgf] pAhgL n] k'Ub}g h;dWo] $$ k|lt;tnfO{ $–^ dlxgf / @# k|lt;tnfO{ &–( dlxgf vfg k'Ub}g| ;dodf lap–dn gkfpg], cfsf;] l;+rfO{df g} lge{/, gofF k|ljlwsf s[lifcf}hf/ gePsf], s[lif ahf/sf] cefa, ;+sng k|0ffnLsf] cefa tyf gofF lap–lahg, v]ltsf k|ljlw, df6f]sf] clDnotfsf] cg';Gwfgsf] k|efjlxgtf–lo sdhf]/Lx? b;f} aif{ b]lv cg';Gwfgstf{x?n] cf}nfO{/x]sf s[lifdf laBdfg ;dox? x'Gf\ t/ of] If]qdf nuftf/ eO{/x]sf] cwf]utLn] b]vfp5 ls ;/sf/sf] s[lif k|lt a]Un} 9+un] ;f]Rg'kg]{ cfjZostf 5, cf}krfl/stf eGbf w]/} dfly p7]/ . g]kfn ;/sf/n] ah]6sf] /fd|f] lx:;f s[lifnfO{ lbb} cfPsf] 5|. k|foM ah]6sf] %–& k|lt;t -l;+rfO{ hf]8\bf_ lx:;f kfpg] s[lif If]qsf] ah]6, utaif{ af6 bf]Aa/ a9fP/ aflif{s @! ca{ $) s/f]8 k'x|fO{Psf] 5| o;/L of]hgfa2 ljsfz z'? ePb]lvsf] %) aif{sf] lx;faubf{ s[lifdf sl/a !)–!% va{sf] nufgL eO{;s]sf] 5| . of] tYof+s x]bf{ /fHon] s[lifdf u/]sf] vr{ cAoal:yt jf egf} afn'jfdf kflg vGofo]sf] h:tf] dfq b]lvPsf] 5 .
o;l/ x]bf{, s[lifdf ;/sf/L ;]jf cToGt sdhf]/ b]lvG5 h;nfO{ casf] ablnPsf] ;Gbe{df :yfgLo txsf] lhDdfdf lbP/ ToxfFsf] xfjfkfgL / df6f]sf] k|s[lt cg';f/ s:tf lap, cf}hf/ / k|ljlw rflxg] xf] To;sf] vf]lh / ;Daw{g ug{ h?l/ b]lvG5| s]G›Lo a}+sn] a}+s tyf ljQLo ;+:yfnfO{ s"n nufgLsf] @% k|ltzt pTkfbgzLn / k|fyldstf k|fKt If]qdf ug{'kg]{ gLltut Joj:yf u/]sf] 5 h;dWo] !% k|ltzt xfO8«f] / s[lifdf ug{'k5{ . kl5Nnf jif{x¿df ;/sf/sf] gLltcg'¿k /fi6« a}+sn] a}+s tyf ljQLo ;+:yfnfO{ s[lifdf nufgL ug{ k|f]T;fxg ub}{ cfPsf] 5. o; gLltn] /fd|f] nufgL s[lifdf ul/Psf] b]lvG5 h;sf] k|ltkmn cfpbf aif{x?df b]lVvg] 5| ut c;f/;Ddsf] tYof+s cg';f/ a}+s tyf ljQLo ;+:yfn] s[lifdf emG8} $^ ca{ ?k}ofF yk nufgL u/]sf 5. @)&$ c;f/;Ddsf] t'ngfdf ut c;f/df o:tf] nufgL sl/a %! k|ltztn] a9]sf] lyof]. cl3Nnf] cfly{s jif{sf] cGTodf s[lif If]qdf a}+s tyf ljQLo ;+:yfsf] nufgL () ca{ ?k}ofF lyof] hf] ut c;f/df a9]/ ! va{ #% ca{ &% s/f]8 ?k}ofF k'u]sf] 5. t/ cem} of] nufgL /fi6« a}+ssf] lgb]{zgcg';f/ k'Ug ;s]sf] 5}g. of] nufgL a}+s tyf ljQLo ;+:yfn] k|jfx u/]sf] s'n nufgLsf] sl/a %=^ k|ltzt dfq xf], hjsL /fi6« a}+ssf] lgb]{zgcg';f/ of] !) k|ltzt k'Ug'k5{ .

hnljB't hnfzoo'Qm g} rflxG5 
kmlk{+udf :yflkt Plzofsf] bf]>f] hnlaWo't of]hgf af6 !)) aif{ klxn] lah'nL lgsfn]/ sf7df8f}F pHofnf] x'Fbf clwsfz blIf0f / k"jL{ Plzof vlgh t]nsf] 6'sL afn]/ a;]sf lyof] . t/ clxn] clwsf+z l5d]sL /fi6«x?df law't kof{Kt pTkfbg x'Fbf ;d]t xfdL phf{ ;+s6df 5f} . g]kfndf hnljB't ljsf;sf] 7"nf] ;+efjgf 5 . ;bfaxf/ gbL / le/fnf] e"agf]6n] ubf{ ;+;f/s} 7"nf dWo]sf hnljB't cfof]hgfx?sf] ljsf; g]kfndf ug{ ;lsG5 . ;a}eGbf kl5Nnf] cg'dfgd'tfljs cfly{s lx;fan] ljsf; ug{ ;lsg] ;+efjgf ePsf] g]kfnsf] hnljB't $) xhf/ d]ufjf6 b]lvPsf] 5 . o:tf] ckf/ hnljB'tsf] ;+efjgf ePtf klg g]kfnn] xfn;Dd s]jn ^)) d]ufjf6 hnljB't dfq pTkfbg ug{ ;s]sf] 5 / afls cfoft ug{' k/]sf] 5 .  g]kfndf xfn;Dd lgld{t k|foM ;Dk"0f{ hnljB't cfof]hgfx? axfjdf cfwfl/t -/g ckm b l/e/_ k|sf/sf 5g\ / ltgLx?af6 x'g] ljB't pTkfbg jiff{ofddf s]lx j9L x'g] ePklg ;'Vvfofddf cToGt 36L x'g] ub{5 . s[lifsf] nflu ;d]t l;+rfO{sf] cToGt cefj ef]lu/x]sf] xfd|f] b]zdf ax'pkof]u ug{ ;lsg] hnfzoo'Qm hnljB't cfof]hgf g} xfd|f] clxn]sf] cfj:ostf xf], h;df casf] nufgL s]lG›t x'g'k5{ . 

ko{6gdf xf]d:6]
;+;f/el/ clxn] 3'dGt] ;+:s[lt a9]sf] 5. cfˆgf] h'gLdf lxdfn z[+vnf x]g]{, ;u/dfyf r9\g], g]kfnsf dgf]/d tfn, 8fF8fsfF8f x]g]{ of n'lDagL, d'lQmgfy, kz'kltgfy, hgsk'/sf] wfld{s ko{6g ug]{ wf]sf] ;+;f/sf w]/} wgf9\ox¿sf] ePsf] a'lemG5. t/ xfd|f] Ifdtf ;Lldt 5. cfpg vf]Hg] hlt ko{6snfO{ Nofpg ;Sg] Ifdtf g} xfdL;Fu 5}g. ha ls, of] Ifdtf / jftfj/0f a9fpg xfd|f] b]zdf ;xh 5 h;df Wofg k'¥ofOPsf] 5}g. ;xh o;sf/0f ls a}+Ís, l;+ufk'/ h:tf] xfdLn] s[lqd dgf]x/tf agfpg'k/]sf] 5}g. k|s[ltn] lbPsf] ;Dkbf xfdL;Fu oy]i6 5. s]jn a:g] af; / k'Ug] af6f], oftfoftsf ;fwgsf] Joj:yf ug{' h?/L 5. clg h?/L 5, ;~rf/ / ;'/Iffsf] Joj:yf, hf] Tolt ufx|f] s'/f xf]Og. tYof+Ín] b]vfp+5 uPsf] emG8} tLg bzsdf ko{6gsf] l:ylt ;'wfg{ xfdLn] w]/} ug{;s]sf 5}gf} . ko{6ssf] ;+Vof ;g\ !((! df emG8} tLg nfv lyof] hf] clxn] sl/a tLg u'gf ylkP/ gp–bz nfv k'u]sf] b]lvG5 t/ /fli6«o pTkfbgdf-hL8LkLdf_ o;sf] of]ubfg ;+w} @ b]lv # k|ltzt af6 dfly p7]sf] 5}g . xfd|fdf ko{6s emf]n], :6f]e]-cfˆgf] vfgf cfkm} agfpg a;df :6f]e g} af]s]/ cfpg] vfnsf_ a9L b]lvG5g\. cem lab]zLn] eGbf cGtl/sn] ljb]z 3'DghfFbf b'O{u'gf a9L vr{ u/]sf] b]lvG5 . cGtl/s ko{6g j[l4x'g' klg /fd|} xf] t/ lab]zL d'›f / cfosf] nflu xfdLnfO{ rflxg] lab]zL / :t/Lo ko{6s g} x'g\ .
xfd|f] ko{6g pBf]usf] Hofb} /fd|f] kIf …xf]d:6]… xf] . o;af6 hgtf ko{6gdf ;f]em} hf]l8G5g\ . o;n] ul/aL lgjf/0fdf 7"nf] ;xof]u k'o|fp5 . cfˆgf 3/ clyltnfO{ lbg]n] sf]7f afx]s p;sf] s/];fjf/Lsf] t/sf/L, l5d]lssf] cGg / :yfgLosf x:tsnf af6 ;d]t cfo cfh{g ug{;S5g\. o;af6 s]lx 7"nf] xf]6n Aoa;foLsf] xftdf k/]sf] 7"nf] /sdsf] ;§f w]/} ;fdfGo u|fld0f kl/jf/sf] hLjg:t/df 7"nf] c;/ u5{ . t/ o:tf xf]d:6]sf] ;+Vof guGo 5. ko{6g dGqfnosf] @)&% sf] tYof+s cg';f/ xfn ;fd'bfoLs / lghL u/]/ hDdf @*# 3/df ($* sf]7fx? ko{6snfO{ :jfut ug{;Sg] l:yltdf /x]sf] b]lvG5 . dGqfnosf] o;} tYof+ÍnfO{ x]bf{ ut Ps aif{df o:tf %) sf]7f klg yKg ;lsPsf] /x]g5 . ;/sf/n] o:tf xf]d:6] ynf]x?sf] la:tf/sf] nflu :yfgLo ;/sf/ ;+u xft]dfnf] ug{ h?l/ 5 . lab]zL ko{6sn] Go'gtd s:tf ;'lawf vf]H5g\ / s]df /dfp5g\ eGg] 1fg ko{6g dGqfnon] :yfgLo ;/sf/sf] dfWodaf6 ;DefJo ufpF–al:tdf k'of{pg' k5{ / cfjZos ;xof]u ug{'k5{ . o:tf xf]d:6] rnfpg]nfO{ ;/;kmfO{ / ;'/lIft zf}rfnosf] af/]df hfgsf/L lbg'k5{ / ToxfF zf}o{phf{ af6 aQL afNg], kfgL ttfpg] / OG6/g]6 rnfpg] ;'lawf ko{6snfO{ lbg;Sg' k5{ . o:sf] nfuL :yfgLo ;/sf/nfO{ hfu¿k u/fpg h?l/ 5 . k|fs[lts 57fn] el/k"0f{ xfd|f] b]zsf] nflu sd nufgLdf t'?Gt} ug{ ;lsg] / :j/f]huf/Lsf] 7"nf] ;Defjgf af]s]sf 5g\ o:t} xf]d:6]n] / s]lx dWod nufgLsf :t/Lo ko{6g Aoa;fon] . To;}n] ;+a[l4sf] xfd|f] cfzf ot} af6 ;Dej x'g] b]lvG5 .

lgisif{
lgisif{df b]zsf] ;Dj[l4sf] nflu s[lif, hnljB't / ko{6gsf] ;Daw{g ug{' h?l/5. s[lifdf, s[ifs ;Dd k'Ug]ul/ nufgL ug{ h?l/5. k|ljlw, lap–lahg, l;+rfO{ / ahf/sf] Aoa:yf s[ifssf] cfjZostf xf] . s[lifsf] k|jw{gsf] nflu a}+s tyf ljQLo ;+:yfx?sf] 7"nf] e'ldsf cfjZos b]lvG5| ax'pkof]u ug{ ;lsg] hnfzoo'Qm hnljB't cfof]hgf xfd|f] clxn]sf] cfsf]{ cfj:ostf xf], h;df casf] nufgL s]lG›t x'g' k5{| . axfjdf cfwfl/t eGbf hnfzoo'Qm cfof]hgfn] ljB'tsf] pTkfbg aif{e/L Psgf;] Ifdtfsf] / l;+rfO{sf] nflu ;xof]u k'of{pF5| k|fs[lts zf}Gbo{n] el/Psf] xfd|f] b]zdf ko{6g ;xh 5 t/ o;sf]nflu xf]d:6] h:tf ;f]em} ufpFsf hgtfsf] pTkfbgdf hf]l8g] / 7"nf] ;+Vofdf /f]huf/L lbg] Aoa:yfnfO{ k|jw{g ug{ :yfgLo ;/sf/nfO{ ;jn agfpg' h?l/5 .
——————————————————————————————————————————————————
 

Wednesday, October 14, 2015

सबल आर्थिकक्षेत्रको पहिचान (कारोबार दैनिक २८ असोज २०७२)

अहिले देश राजनैतिक उथल पुथलमा लागेको छ । हामी केन्द्रिकृत प्रणाली बाट संघीय प्रणालीमा गएका छौ जसलाई संस्थागत गर्न केहि बर्ष अवश्य लाग्ने देखिन्छ । राजनीति ले बाटोमात्र दिन्छ तर देश चलाउने आधार आर्थिक क्रियाकलाप नै हो । हामी आर्थिकरुपमा विश्वको एक कमजोर राष्ट्र नै हौँ । हाम्रो परनिर्भरता पनि बढ्दो छ । बजेट बनाउँदा २५ प्रतिशतको हाराहारीमा बिदेशीको दानदतब्याको आश गर्नुपर्ने बाध्यता बर्षेनी देख्खिनेगरेको छ । यस्तो स्थितिको देशलाई, संघीय संरचना र ब्यबस्थापनको लागि अझैँ ठूलो धनराशीको आवश्यकता पर्ने देखिन्छ । आर्थिक सम्भावना बोकेका  क्षेत्रहरु अझै बलियो नहूनेहो भने आफ्नो अस्तित्व जोगाउन हामीलाई गाह्रोपर्ने स्पष्ट छ ।  आर्थिकरुपमा आफ्नो खुट्टामा उभ्भिन नसक्दा र उत्पादनशील नहुँदा, बेलाबेलामा कस्तो हबिगत हुँदोरहेछ भन्ने अनुभब हामी नेपालीले पटक पटक गरिरहेका नै छौ । हाम्रा सबल पाटा मानिदै आएका क्षेत्र हुन् जलश्रोत, पर्यटन र कृषी । यी लगायतका आर्थिक क्षेत्रमा हाम्रो तुलनात्मक स्थिति कस्तो छ भन्ने केहि विश्लेषण तल गर्नखोजीको छ ।
प्राकृतिक सौन्दर्य, कला र संकृतिको धनी देश भएकोले नेपालको पर्यटन ले ठूलो सम्भावना बोकेको छ । गएको केहि दशक देखि यस क्षेत्रमा नीकै लगानी गरिएको पनि छ । आर्थिक सर्वेक्षण अनुसार हेर्दा, सन् २०१३–१४ मा नेपालमा झन्डै ८ लाख पर्यटक भित्रिएको देखिन्छ जसबाट ४६३७ करोड रुपैया अर्थात् करिब ४६ करोड डलरको आम्दानी भएको थियो । तथापी, जेजति लगानी र प्रवर्धन गरिएको भए पनि यस क्षेत्रको राष्ट्रलाई योगदान उल्लेखनीय अझै भएको छैन । गत बर्ष पर्यटनबाट कूल गार्हस्थ्य उत्पादन मा केवल २.४ प्रतिशतको योगदान भएको थियो जो न्यून नै हो । उदाहरणको लागि थाईल्याण्ड संग तुलना गर्दा, २०१३ मा थाईल्याण्डले २.६ करोड पर्यटक बाट १.२१ अर्ब डलर कमाएको थियो जो त्यहाँको गार्हस्थ्य उत्पादनको ९ प्रतिशत हुनआउंछ । यसरि हेर्दा जति आशा गरिएको हो त्यती भरथेक यस क्षेत्रबाट भएको देखिन्न । सडक, होटेल जस्ता पूर्वाधारको राम्रो बिकास नहुन्ज्येल पर्यटनले नेपालको अर्थतन्त्रलाई राम्रो भरथेक गर्नसक्ने सम्भावना कम नै देखिन्छ ।
नेपाल, नदीनाला, ताल, हिमताल यथेष्ट भएको संसारको दोश्रो जलश्रोतको धनी देश हो । तर, जलश्रोतले अहिलेसम्म हामीलाई आर्थिक योगदान गरेकोछैन भनेहुन्छ । लाखौ मेगावाट जलबिद्युतको सपना देख्दै आएका नेपाली, हालको करिब १ हजार मेगावाटको मांग पनि पूरा नहुदा १०१२ घण्टाको दैनिक बिद्युतबिहिन जीवन बाँच्न बाध्य छौ । २०१३ सालदेखि योजना आयोगले जलबिधुतको लागि योजना बनाएपनि त्यसलाई ठोस रुपमा अगाडी बढाउने द्रिडता देखाउन सरकार ले नसक्दा हामी पिछडीएका अफ्रिकी मुलुकहरु भन्दापनि कम्जोर बिधुतउत्पादनमा सिमित भएका छौ । हालसम्म केवल ५०० मेगावाट जतिको उत्पादन हुँदा र भारतबाट आयात गरिएको बिजुलीले पनि नपुग्दा हाम्रा उद्योग, व्यापार, सेवा क्षेत्रहरु अनुत्पादक हुदैगएका छन् । बर्खाका तीन महिना भन्दा अरु याममा आधा मात्र पानी बग्ने हाम्रा खोलाहरुमा जलाशययुक्त बाँध बाट मात्र निरन्तर एकै परिणामको बिधुत उत्पन्न हुन नसक्ने भएकोले जलाशययुक्त योजनाहरुनै हाम्रो लक्ष हुनुपर्छ । साथ साथै पानीको बहुउपयोगमा हामीले ध्यान दिनु पर्छ । पानी, संसारको दुर्लभ सम्पदा पनि हो । तसर्थ हाम्रो पानी आफ्नो र अन्य देशको तिर्खा मेटाउन हामीले अधिकतम उपयोग गर्न सक्नुपर्छ । हाम्रा खोलानालाहरु लाई बेवास्ता संगनै बग्नदिने हो भने छरछिमेकी ले यसमा एकाधिकार र बर्चस्व कायम गर्नेछन्, जसले पछि द्वन्द जन्माउने छ । बिद्युत बाहेक सिंचाई र यातायातमा जलश्रोतको अधिकतम उपयोग गर्ने एकिकृत जलनीति सोच्नु आवश्यक छ ।
 
हाम्रा उद्योगहरु पूजी र उत्पादनका हिसाबले साना हुन् । त्यसमा पनि आन्तरिक र बाह्य कारणले संधै रुग्ण छन् । हाम्रा उद्योगहरु सरकारद्वारा भन्सार र कर छुटको आशगर्दै, गुणस्तर र भाउमा उपभोक्ता ठग्दै, एकतन्त्री सिन्डिकेटको सहुलियतको भरमा मात्र बल्लतल्ल बाँचेका छन् । जबसम्म कर्मचारी संगठनको नामामा कर्मचारीले आफ्ना उद्योगलाई ठग्न छोडदैनन्, राजनैतिक पार्टीहरुले गुण्डा लगाएर उद्योगी बाट चन्दा उठाउन छोडदैनन्, कर्मचारीतन्त्र ले उद्योग दर्ता देखि पाइला पाइलामा घूस माग्न छोडदैनन् र बेइमान उद्योगीलाई दण्ड दिने न्याय व्यवस्था इमान्दार हुँदैन – बैदेशिक लगानी र नया प्रविधि देशमा पस्न सक्दैन र स्वदेशी उद्योगीहरु ले पनि इमान्दारीको बाटो अपनाउने छैनन् । अहिलेसम्मको राजनैतिक, प्रशासनिक र कानुनको स्थिति हेर्दा यस क्षेत्र बाट आशलाग्दो आर्थिक योगदान प्राप्त हुन केहि दशक लाग्ने देखिन्छ ।
अहिले ५–७ लाख श्रमिक विदेशी भूमिमा कामगर्न गएको सरकारी आँकडा छ । यी बिदेशीएका श्रमिक बाट देशको उत्पादन क्षमतामा ठूलो क्षति भएपनि यिनले गतबर्ष करिब ५५२ अर्ब रुपैयाको विप्रेषण भित्राएका थिए, जो राष्ट्रिय बजेटको हाराहारीको रकम हो । तर, हालको अर्थतन्त यसैले चलायमान भएपनि विप्रेषण दिगो र भरपर्दो हुदैन । एकत्रित नभई छरिएर आउने यस्तो विप्रेषण बिकासको काममा लाग्नसकेको छैन । यसको ८०–९० प्रतिशत केवल उपभोग्य र विलाशी बिदेशमा निर्मित सामग्रीमा नै खर्च हुँदैछ । जसले गर्दा बाहिर कमाएर ल्याएको पैसा प्राय बाहिर नै फर्केर गईरहेको छ । फेरी यो विदेशको काम जोखिमपूर्ण त छदैछ, सधै पाईरहने भन्ने पनि होइन । देशमा नै रोजगारीको बातावरण बनाउन नसक्दा १५–३५ बर्षका जुझारु श्रमशक्तिको ठूलो अंश बिदेशिरहेका छन् । यसरि युवाहरु विदेशिंदा देशको कृषि र उद्योगमा श्रमिक अभाव भई गार्हस्थ्य उत्पादनमा नकारात्मक असर परिरहेको छ । लाहुरे बनाएर देशको उन्नति होला भन्नु ठूलो मुर्खता हो । राजनैतिक र आर्थिक स्थिरता देशमा नभएसम्म यसैगरी युवाशक्ति बाहिरिने क्रम रोकिने छैन ।
गार्हस्थ्य उत्पादनको ३४ प्रतिशत ओगटेको कृषि हाम्रो महत्वपूर्ण आर्थिक पक्ष हो । तर, अहिले गरिने कृषि, उपजको छनौट, गरिने तरिका, औजार, बजार व्यवस्था – सबै निराशलाग्दा छन् जसको परिणामस्वरूप ग्रामिण क्षेत्रबाट ठूलो संख्यामा कृषिमा लागेका जनशक्ति शहर या विदेश हिड्न बाध्यभएका हुन् । पारम्परिक तरिकाको धान र मकै उमारेर वा माछापालन र फलफूल खेतिले पनि परिवारको गुजारा सुुखसंग चल्ने देखिंदैन, किनकि यसबाट लगानी भन्दा कम प्रतिफल आउदै छ ।

सम्पूर्ण आर्थिक क्षेत्रको विश्लेषण गर्दा र देशको वर्तमान क्षमतालाई हेर्दा, हाम्रो भरपर्दो र प्रचुर आर्जनको सम्भावना बोकेको क्षेत्रे ‘लघुउद्योग जोडिएको विशिष्ट कृषि’ हो । नेपालको जैविक बिबिधता र चिसो हावापानीमा नै हुर्किने मौलिक कृषि उपजको स ूची लामो छ । यस्ता कृषि उपज निकटका छिमेकि देशहरुमा गर्न उत्ती सम्भब छैनन् । उदाहरणको लागि, हाम्रो हिमाली भेग, जडीबुटीहरुको लागि उपयुक्त ठाउँ हो जहाँ केशर, हिमाली जिरा, कुड्की, जटामसी, लोठसल्लो जस्ता विशिष्ट र उच्च मूल्यका उपज हुनसक्छन् । पहाडी क्षेत्रमा अलैची, आयुर्बे्दिक च्याउ, चिया, कफी, श्याउ, सुन्तला, लप्सी, ट्राउट माछा र तराईमा  जंगली जडिबुटी, काठ, मार्शी धान आदिको उत्पादन हुदैआएको नै छ । तर, पारम्परिक तरिका र खेतिको प्रकारलाई छोडेर बैज्ञानिक सोच, प्रविधि र उन्नत औजार प्रयोग हुनु जरुरि छ । यसको लागि कृषि अध्ययन, अनुसन्धानलाई यसै अनुरुप परिणाममुखी र प्रवर्धन गर्नु आवश्यक छ । अहिले किशानका उपज बोटबाट सोझै बिचौलिया मार्फत बेचिने गरिन्छ, जसबाट उत्पादकर्ता  किशानले ज्यादै कम मूल्य पाउनाले नै कृषिमा आकर्षण घट्दै गएको हो । बिचौलियाले पाउने हिस्सा नियमन गर्न, किशान ले बेच्ने र अन्तिम उपभोक्ता ले किन्ने मूल्यको बैज्ञानिक दर निर्धारण गर्न ‘बजार ब्यबस्थापन बिभाग’ अघिसर्नु पर्छ । कृषि उत्पादनलाई पहिलो या दोश्रो चरणको प्रशोधन गर्नसके त्यसमा धेरै मूल्यअभिबृध्दी हुन्छ । जस्तो, सोझै श्याउ बेच्नु भन्दा सुकाएर यसको चाना बेच्दा बढी, गुदी या जुस बनाउँदा अझै बढी र हुस्की नै बनाउदा धेरै बढी मूल्यअभिबृध्दी हुन्छ । यस्ता कृषि उपजमा आधारित कुटिर र लघुउद्योगको मात्र राम्रो भविष्य नेपालमा देखिन्छ, ठूला उद्योगको देखिन्न । अबको नेपालको आर्थिक भविष्य, कृषिको बैज्ञानिकरण, मौलिक उपजको खोजि र प्रशोधन उद्योगमा नै देखिन्छ । त्यसैले ठूला उद्योग या अन्य उत्पादन क्षेत्रमा राज्य, संघ या निजीक्षेत्र अल्मलिनु भन्दा यस्ता ‘विशिष्ट कृषि आधारित लघुउद्योग’ मा लगानी प्रबर्धन गर्नु – द्रुत आर्थिक विकासको लागि अहिले देशको प्रमूख आवश्यकता भएको देखिन्छ ।